معرفی انواع جعبه تقسیم ضد انفجار و کاربرد آن

در محیط‌های صنعتی که احتمال نشت گازهای قابل اشتعال یا مواد منفجره وجود دارد، حفظ ایمنی تجهیزات الکتریکی اهمیت ویژه‌ای دارد. یکی از مهم‌ترین راهکارها در این زمینه استفاده از انواع جعبه تقسیم ضد انفجار است که با طراحی خاص خود مانع از بروز آتش‌سوزی یا انفجار در صورت وقوع جرقه داخلی می‌شوند. این جعبه‌ها در صنایعی همچون نفت، گاز، پتروشیمی، معدن و حتی صنایع غذایی و دارویی کاربرد گسترده‌ای دارند. انتخاب صحیح  انواع جعبه تقسیم ضد انفجار نه‌تنها جان انسان‌ها را حفظ می‌کند، بلکه از آسیب به زیرساخت‌های حیاتی جلوگیری خواهد کرد.

جعبه تقسیم ضد انفجار چیست و چه کاربردی دارد؟

جعبه تقسیم ضد انفجار (Explosion Proof Junction Box) نوعی محفظه حفاظتی است که برای ایمن‌سازی اتصالات الکتریکی در محیط‌های خطرناک و مستعد انفجار طراحی شده است. در بسیاری از صنایع سنگین مانند پتروشیمی، نفت و گاز، معادن و کارخانه‌های شیمیایی، خطر وجود گازها، بخارات یا گرد و غبار قابل اشتعال همیشه وجود دارد. در چنین شرایطی اگر اتصال الکتریکی یا جرقه‌ای در محیط ایجاد شود، ممکن است باعث انفجار گسترده گردد. ساختار انواع جعبه تقسیم ضد انفجار به گونه‌ای است که در صورت وقوع جرقه یا شعله داخل آن، این انرژی به بیرون از محفظه منتقل نمی‌شود و از انفجار گازهای بیرونی جلوگیری می‌کند. به عبارتی، عملکرد این جعبه‌ها کنترل و محصور کردن انفجار درون محفظه است.

کاربرد باکس ضد انفجار تنها به حفاظت فیزیکی ختم نمی‌شود، بلکه باعث افزایش عمر سیستم‌های برقی، کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری، و رعایت الزامات ایمنی در صنایع می‌گردد. همچنین استفاده از آن‌ها در پروژه‌هایی که استانداردهای ایمنی سخت‌گیرانه دارند، الزامی است.

معرفی انواع جعبه تقسیم EX برای صنایع مختلف

جعبه‌ تقسیم ضد انفجار (EX) بسته به نیاز صنعتی، نوع محیط و کاربرد، به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. شناخت این انواع برای انتخاب صحیح در پروژه‌های صنعتی حیاتی است. رایج‌ترین انواع جعبه تقسیم ضد انفجار عبارتند از:

1. جعبه تقسیم ضد انفجار آلومینیومی یا فلزی: این نوع جعبه‌ها از آلیاژهای مقاوم در برابر خوردگی ساخته شده‌اند و برای محیط‌هایی با شرایط فیزیکی سخت مناسب هستند. آن‌ها معمولاً دارای درجه حفاظتی بالا و مقاومت در برابر ضربه هستند.
   
2. جعبه تقسیم پلی‌کربناتی EX: از مواد پلیمری با مقاومت بالا ساخته شده‌اند. سبک، مقرون‌به‌صرفه و مناسب برای محیط‌هایی با خطر خوردگی شیمیایی هستند. اگرچه نسبت به فلزی‌ها مقاومت کمتری در برابر ضربه دارند، اما مزایایی همچون نصب آسان و قیمت پایین دارند.
   
3. جعبه تقسیم ضد انفجار با درب شفاف: این نوع برای نظارت آسان بر تجهیزات داخلی بدون نیاز به باز کردن درب کاربرد دارد. معمولاً در کنترل‌ پنل‌ها و تابلوهای ابزار دقیق استفاده می‌شود.
   
4. جعبه‌های تقسیم با ورودی کابل متنوع: بعضی از انواع دارای چندین ورودی کابل با گلندهای مختلف هستند و قابلیت انشعاب‌گیری آسان‌تری دارند.

تأثیر دما و رطوبت بر تجهیزات ضد انفجار

تفاوت جعبه‌های فلزی و پلی‌کربناتی ضد انفجار

یکی از پرسش‌های متداول هنگام خرید انواع جعبه تقسیم ضد انفجار، انتخاب بین مدل‌های فلزی و پلی‌کربناتی است. هر دو نوع این جعبه‌ها مزایا و معایب خاص خود را دارند و انتخاب بین آن‌ها به نوع کاربرد و محیط صنعتی بستگی دارد.

جعبه تقسیم فلزی: معمولاً از آلومینیوم، فولاد ضدزنگ یا چدن ساخته می‌شوند. این جعبه‌ها دارای مقاومت بالا در برابر ضربه، حرارت و نفوذ گازها هستند. مناسب برای محیط‌های سخت نظیر پالایشگاه‌ها، سکوی نفتی و معادن. اگرچه وزن بالاتری دارند، اما دوام و طول عمر بالای آن‌ها مزیت اصلی‌شان است.

جعبه تقسیم پلی‌کربناتی: این جعبه‌ها از پلیمرهای مهندسی با مقاومت بالا ساخته می‌شوند. سبک، عایق الکتریکی، و مقاوم در برابر رطوبت و خوردگی هستند. برای محیط‌های مرطوب، شیمیایی یا فضاهای داخلی که احتمال ضربه در آنها پایین است، گزینه مناسبی محسوب می‌شوند.

در مجموع، اگر محیط شما مستعد ضربه یا دارای دمای بالا است، مدل‌های فلزی انتخاب بهتری هستند. اما اگر نیاز به نصب آسان، وزن کم و مقاومت در برابر مواد شیمیایی دارید، پلی‌کربنات گزینه مناسب‌تری است.

بررسی درجه حفاظتی IP و Ex در  انواع جعبه تقسیم ضد انفجار

برای اطمینان از ایمنی و عملکرد مناسب انواع جعبه تقسیم ضد انفجار، شناخت استانداردهای IP و Ex ضروری است. این دو درجه نشان‌دهنده میزان مقاومت جعبه در برابر نفوذ گرد و غبار، آب و انفجار هستند.

درجه حفاظتی IP (Ingress Protection): این کد به‌صورت IPXX نمایش داده می‌شود که در آن رقم اول نشان‌دهنده مقاومت در برابر ورود اجسام جامد (مانند گرد و غبار) و رقم دوم مقاومت در برابر نفوذ مایعات (مانند آب) است. مثلاً IP66 به معنای محافظت کامل در برابر گرد و غبار و پاشش آب است.

نشان Ex: این علامت مربوط به تجهیزات ضد انفجار است. Ex به‌همراه کدهایی مانند d، e، i و … بیانگر نوع حفاظت در برابر انفجار می‌باشد. برای مثال:

• Ex d: حفاظت در برابر انفجار از طریق محفظه ضد شعله
• Ex e: افزایش ایمنی از طریق طراحی داخلی خاص
• Ex i: ایمنی ذاتی و محدودیت انرژی
  

در هنگام خرید باید جعبه‌ای انتخاب کنید که هم دارای IP مناسب برای شرایط محیطی و هم دارای مارکینگ ضد انفجار مناسب با نوع خطر باشد. انتخاب نادرست ممکن است عملکرد سیستم را به خطر بیندازد.

نحوه نصب جعبه تقسیم در مناطق ZONE 1 و ZONE 2

زون بندی مناطق خطرناک به سه بخش Zone 1، Zone 0 و Zone 2 تقسیم می‌شوند که هرکدام نشان‌دهنده احتمال وجود گاز یا بخار قابل اشتعال در محیط است. نصب صحیح انواع جعبه تقسیم ضد انفجار در این نواحی نیازمند رعایت نکات مهمی است.

ZONE 1: ناحیه‌ای است که احتمال وجود گازهای قابل اشتعال در حالت معمول زیاد است. در این ناحیه بهتر است از جعبه‌های تقسیم با تاییدیه Ex d یا Ex e استفاده شود. نصب باید کاملاً آب‌بندی شده و کابل‌ها از طریق گلند ضد انفجار عبور داده شوند.

ZONE 2: احتمال وجود گازهای قابل اشتعال در حالت عادی کمتر است و فقط در شرایط خاص احتمال انفجار وجود دارد؛ بنابراین رعایت استانداردها الزامی است.

نکات نصب:

• همیشه از گلندهای مناسب با تاییدیه ضد انفجار استفاده شود.
• جعبه باید به‌درستی به زمین (ارت) متصل شود.
• فاصله مناسب از منابع گرما و شعله رعایت گردد.
• در صورت استفاده از چند ورودی کابل، اطمینان حاصل شود که همه منافذ آب‌بندی شده‌اند.

استانداردهای بین‌المللی مرتبط با Junction Box EX

برای تضمین ایمنی و عملکرد انواع جعبه تقسیم ضد انفجار، چندین استاندارد بین‌المللی تعریف شده‌اند که رعایت آن‌ها برای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان ضروری است.

1. IEC 60079: استاندارد اصلی تجهیزات الکتریکی در محیط‌های قابل انفجار که شامل روش‌های طراحی، آزمایش و کاربرد تجهیزات ضد انفجار است. بخش‌های مختلفی مانند IEC 60079-0 (الزامات عمومی)، 60079-1 (حفاظت از نوع d) و 60079-7 (حفاظت از نوع e) دارد.
   
2. ATEX Directive (اروپا): این دستورالعمل در کشورهای اروپایی اجباری است و تجهیزات باید دارای دو کد باشند: ATEX Equipment Group و ATEX Category. برای مثال: II 2G Ex d IIB T6.

راهنمای خرید  انواع جعبه تقسیم ضد انفجار برای محیط‌های صنعتی

برای خرید مطمئن و مناسب انواع جعبه تقسیم ضد انفجار، باید چند فاکتور کلیدی را مدنظر قرار داد:

1. نوع محیط صنعتی: مشخص کنید جعبه قرار است در چه منطقه‌ای نصب شود (ZONE 1 یا 2، محیط باز یا بسته، مرطوب یا خشک). نوع خطر موجود (گاز یا گرد و غبار) را نیز در نظر بگیرید.
2. نوع بدنه: فلزی یا پلی‌کربناتی؟ جعبه‌های فلزی برای محیط‌های سخت مناسب‌ترند اما سنگین‌ترند. پلی‌کربنات سبک‌تر و مناسب محیط‌های شیمیایی است.
3. درجه حفاظتی: حتماً جعبه‌ای انتخاب کنید که دارای استاندارد IP و Ex متناسب با شرایط محیطی و صنعتی باشد.
4. ابعاد و تعداد ورودی‌ها: اطمینان حاصل کنید جعبه فضای کافی برای اتصالات و ترمینال‌ها داشته باشد و تعداد ورودی کابل‌ها مناسب نیاز پروژه باشد.
5. برند و تاییدیه: ترجیحاً از برندهای معتبر با تاییدیه‌های بین‌المللی مانند ATEX، IECEx و UL استفاده کنید.
6. نصب و نگهداری: بررسی کنید که نصب جعبه آسان باشد و قطعات یدکی مانند گلند و ترمینال‌ها به‌راحتی در دسترس باشند.

اطلاعات بیشتر: www.heatingandprocess.com

سوالات متداول

۱. جعبه تقسیم ضد انفجار چه تفاوتی با جعبه‌های معمولی دارد؟
جعبه تقسیم ضد انفجار به‌گونه‌ای طراحی شده که در صورت ایجاد جرقه درون آن، از انتقال شعله به بیرون و وقوع انفجار در محیط جلوگیری می‌کند.

۲. آیا می‌توان از جعبه‌های پلی‌کربناتی ضد انفجار در محیط‌های مرطوب استفاده کرد؟
بله، این نوع جعبه‌ها نسبت به رطوبت و خوردگی مقاوم هستند و برای محیط‌های مرطوب یا شیمیایی مناسب‌اند.

۳. چه استانداردهایی برای جعبه‌های تقسیم EX الزامی هستند؟
استانداردهایی مانند IP66 و بالاتر، ATEX و IECEX از مهم‌ترین مواردی هستند که باید هنگام خرید به آن‌ها توجه کرد.

۴. آیا می‌توان در ZONE 2 از جعبه تقسیم معمولی استفاده کرد؟
خیر، حتی در ZONE 2 هم باید از جعبه‌های تاییدشده با درجه حفاظت مناسب (مثل Ex d یا Ex e) استفاده شود.۵. چگونه تشخیص دهیم جعبه تقسیم انتخابی برای محیط ما مناسب است؟
باید به عواملی مثل نوع محیط، درجه حفاظتی IP/Ex، جنس بدنه، تعداد ورودی کابل و تاییدیه‌های بین‌المللی توجه کرد.